Sepino en Pietrabbondante
Een complete Romeinse stad midden in een weide, en een Samnitisch theater op negenhonderd meter.
Molise was het land van de Samnieten, het volk dat Rome zeventig jaar lang weerstond voor het verloor. Van die oorlogen resten twee plaatsen die op dezelfde dag te bezoeken zijn en die de twee kanten van het verhaal vertellen: één Samnitisch en één Romeins.
Saepinum, dat iedereen Altilia noemt, ligt aan de voet van de Matese bij Sepino. Het is een Romeinse stad van bescheiden omvang maar bijna compleet: de muurgordel met de vier poorten, de geplaveide hoofdstraat, het forum, de basiliek, het theater, de thermen. Niemand heeft eroverheen gebouwd, en daarom is ze bewaard gebleven; tussen de ruïnes staan nog de boerderijen van de boeren die er in de negentiende eeuw in woonden. De toegang is gratis.
Pietrabbondante
Het Samnitische heiligdom van Pietrabbondante ligt op negenhonderd meter, op een terras met uitzicht over het halve Molise. Het theater, uit de tweede eeuw voor Christus, heeft op de eerste rij zittingen die naar de rug zijn gevormd, en het is het enige bekende voorbeeld; erachter staat de tempel, en ervoor is niets dan het dal. Je komt er over smalle wegen, en de laatste kilometers rijd je langzaam.
Vlak bij Saepinum liep ook een veedrift, en dat is geen toeval: de stad was ontstaan als halteplaats aan de weg van de kudden, en haar poorten waren gemaakt om de dieren door te laten. Op een van de poorten staat nog een inscriptie die de geschillen tussen de herders en de bewoners regelt, in de eerste eeuw na Christus uitgehakt.
De twee plekken liggen een uur uit elkaar. Voor wie aan de kust kampeert vormen ze een volle dag, met Campobasso of Agnone ertussen; buiten het seizoen kijk je beter de openingstijden na, want in de winter worden ze korter.